امیرمحمد گمینی با تلاشی وصفناپذیر و البته هوشمندانه، کتابی با عنوان «گزافنمایی در تاریخ علم ایران و اسلام» را به رشته تحریر درآورده است که نگرشهای نادرست و آمیخته با اغراق در مورد علوم دوران اسلامی و همچنین ایرانی در رسانهها را مورد نقد قرار میدهد. او به هیچ وجه قصد ندارد آنچه را که در راستای دستاوردهای علمی در گذشته صورت گرفته نادیده بگیرد، بلکه میخواهد به صورتی دقیق و مبتنی بر حقایق تاریخی، آنها را روایت کند.
نویسنده معتقد است علم امروز در طی سالیان متمادی از مسیر کشفها، شکستها و بازیابیهای مختلف عبور کرده و امروزه به دستمان رسیده است و اگرچه اکنون به مراتب پیشرفتهتر از قبل است، اما نباید فراموش کنیم که با وجود امکانات کم، در آن سالها قادر بوده تا پدیدههایی نظیر خسوف و کسوف را با کمترین خطا پیشبینی کند.
در نهایت، گمینی با کنار گذاشتن دیدگاههای فرهنگی و ایدئولوژیک غرضورزانه، از تحریف حقایق در مورد علم جلوگیری کرده و نقش تجربه و عقلانیت را در آن بسیار پررنگ دانسته است و با مطالعات قابلتوجهی که در این زمینه داشته است، به مخاطبانش میگوید که نگاههای افراطی سکولار هم تصویر مناسبی از حقیقت به آنها نمیدهند. باید صرفاً در بستر فرهنگها و تمدنهای گوناگون به رشد علم از گذشته تا امروز نگریست.
امیرمحمد گمینی، نویسنده ایرانی است که عمده شهرتش را بابت تألیف آثار در رابطه با تاریخچه علم و فرهنگ در ایران و دیگر جوامع بشری به دست آورده است. برخی از نوشتههای او عبارتاند از: «دایرههای مینایی»، «ما چگونه ما نشدیم» و همچنین ترجمه کتابی با نام «مواجهه با داروین».
به افرادی که میخواهند اطلاعات مناسب و کافی در رابطه با تاریخچه علم به دست بیاورند، مطالعه این اثر پیشنهاد میشود.
کتاب پیش رو در حال حاضر به همت انتشارات کرگدن در قالب یک نسخه ۱۲۴ صفحهای به چاپ رسیده و در دسترس علاقهمندان قرار گرفته است.
این مغزهای قرون وسطایی هر روز برای ترجمه، خواندن، نوشتن و گفتمان گرد هم میآمدند. بیتالحکمه یک دانشگاه بینالمللی و مرکزی برای گردهمایی دانشمندان جهان بود.
بیتالحکمه مردان و زنان را از دور و نزدیک، از هر پیشینه و دینی گرد هم آورده بود تا در کنار هم برای مطالعه و درک بهتر دنیای ما فعالیت کنند.
از تاریخ دقیق تأسیس بیتالحکمه اطلاع دقیقی در دست نیست. برخی منابع آن را به خلیفه منصور عباسی نسبت میدهند. پس از او، هارونالرشید نیز مجموعهها و کتابهای دیگری فراهم ساخت و بیتالحکمه را تأسیس کرد. بهرغم بزرگنماییهایی که درباره بیتالحکمه در آثار دستچندم دیده میشود، اسناد درباره آن بسیار محدود است. شاید بهترین تحقیق درباره این موضوع را بتوان در مدخل «بیتالحکمه» دایرةالمعارف بزرگ اسلامی (جلد ۱۳) دید.
مدخل تصویری که مراجع کهن از بیتالحکمه به دست میدهند، با تصور نویسندگان معاصر از چیستی و کارکرد آن تفاوتی شگرف دارد. به عبارت دیگر، تقریباً همه آنچه این نویسندگان گفتهاند، بیش از آنکه مستند به منابع معتبر باشد، متکی بر حدس و گمان بسیار و بازسازی بر اساس الگوی نهادهای علمی معاصر است. او مینویسد:
بیشتر مؤلفان معاصر این نهاد را سازمانی دولتی، بسیار منظم و گسترده وصف کردهاند که همه فعالیتهای علمی عصر اول عباسی در قالب آن صورت گرفته است. گویا علت روی آوردن محققان به گمانهای بیاساس، اطلاق عنوان گمراهکننده بیتالحکمه بر این نهاد بوده است. آنچه از منابع کهن چون آثار ابن قفطی و ابن ندیم برمیآید، آن است که هارونالرشید جایی به نام خزانةالحکمة ساخته بود و افرادی در آن به ترجمه یا نسخهبرداری مشغول بودند. چیزی جز این در اسناد متقدم نمیتوان یافت. دیمیتری گوتاس در کتاب «اندیشه یونانی، فرهنگ عربی» پس از تحلیل دقیق این شواهد نتیجه میگیرد:
بیتالحکمه به یقین فرهنگستان یا دانشگاهی برای تدریس علوم قدیمه نبود. ... آنجا مرکز کنفرانس برای گردهماییها و ملاقات دانشمندان نیز نبود.
در واقع بیتالحکمه کتابخانه بود، نه مؤسسه تحقیقاتی. بنابراین نمیتوان آن را بزرگترین مجموعه دانش در جهان نامید یا مرکزی برای مناظرات علمی و بحث و تبادل نظر دانست. در سال ۲۰۰۱، «مؤسسه بیتالحکمه» عراق که به دستور صدام حسین و به یادبود بیتالحکمه کهن تأسیس شده بود، کنفرانسی به مناسبت هزار و دویستمین سالگرد تأسیس بیتالحکمه برگزار کرد.
در این کنفرانس، بیتالحکمه گاه با دانشگاههای نوین مقایسه شده و گاه از تأثیر آن در علم و تمدن جهان سخن به میان آمده است. در واقع، محور اصلی این کنفرانس خیالپردازی درباره بیتالحکمه است، نه خود آن.
نکته دوم اینکه هیچ اطلاعی از حضور زنان دانشمند در این کتابخانه در دست نیست. حتی هیچ معلوم نیست در دوران اسلامی زنانی بوده باشند که در علوم ریاضی یا طبی صاحبنظر و تألیفاتی بوده باشند. البته، یکی دو نمونه از زنانی که از طریق پدرانشان با ساخت اسطرلاب آشنا شده بودند، مثل مریم اسطرلابی (قرن چهارم هجری)، یا پرستارانی که در کارشان مهارت داشتند، در منابع معرفی شدهاند.
با این حال، با توجه به محدودیتهایی که بانوان در قرون میانه اسلامی داشتند، هیچ نشانی از زنان متخصص در علوم طبیعی و ریاضی در حدی که صاحب تألیفاتی باشند نداریم.
در ادامه میتوانید نسبت به دانلود کامل کتاب گزاف نمایی در تاریخ علم ایران و اسلام به صورت رایگان و با فرمت pdf اقدام کنید. لطفا توجه داشته باشید که این تنها نسخه نمونه بوده و برای دسترسی کامل به محتوای کتاب نیاز است آن را خریداری کنید. لینک خرید از منابع معتبر نیز معرفی شده و قابل دسترس است.
دانلود pdf کتاب گزاف نمایی در تاریخ علم ایران و اسلام
