معرفی و دانلود کتاب تاملات اثر مارکوس ارلیوس رایگان به همراه خلاصه کتاب

تمام چیزهای مشابه به یکدیگر تمایل دارند. آنچه از جنس خاک است به خاک، آنچه از جنس آب است به آب و آنچه از جنس هواست به هوا تمایل دارد. به همین دلیل، باید به‌زور از اختلاط آنها جلوگیری کرد. آنچه از آتش است بالطبع به سبب آتشِ عنصری به بالا گرایش دارد، ولی به‌آسانی بر اثر تماس با شعله زمینی دیگری شعله‌ور می‌شود؛ به‌گونه‌ای که هر چیزی که خشک‌تر از حد معمول باشد آن را شعله‌ور می‌سازد، زیرا معدودی از اجزایش از احتراق جلوگیری می‌کنند. موجودات هوشمند نیز، به همین اندازه، اگر نه بیشتر، به همنوع خود تمایل دارند. زیرا برتری آنها سبب می‌شود که آمادگی بیشتری برای آمیزش و اختلاط با امثال خود داشته باشند. حتی موجودات فاقد عقل هم در پی اجتماع و اتحاد با یکدیگرند. زنبورها دور یکدیگر جمع می‌شوند، گله‌ها با هم حرکت می‌کنند، پرنده‌ها به‌صورت گروهی لانه‌سازی می‌کنند و به یکدیگر عشق می‌ورزند.

زیرا آنها هم روح دارند و غریزه اجتماعی آنها پیشرفته است، برخلاف گیاهان، سنگ‌ها یا درختان. این غریزه در موجودات عاقل شدیدتر است، زیرا خانواده و حکومت تشکیل می‌دهند، با یکدیگر دوستی می‌کنند، با یکدیگر معاهده می‌بندند و آتش‌بس برقرار می‌کنند. و در میان موجودات پیشرفته‌تری نظیر ستاره‌ها حتی در عین جدایی نوعی اتحاد وجود دارد. بنابراین، موجودات برتر حتی در صورت دوری از هم با یکدیگر همدلی می‌کنند. اکنون به آنچه در حال حاضر جریان دارد توجه کن. موجودات عاقل تنها موجوداتی هستند که این احساس جاذبه و تمایل را از دست داده‌اند. فقط آنها هستند که با یکدیگر آمیزش نمی‌کنند. ولی هر قدر هم که از یکدیگر بگریزند، باز هیچ راه فراری وجود ندارد. طبیعت نیرومندتر است. اگر دقت کنی، این حقیقت را درخواهی یافت. این‌که بتوانی جمادی را پیدا کنی که با دیگر جمادات مرتبط نباشد، راحت‌تر از یافتن انسانی است که از دیگر انسان‌ها جدا باشد.

«۱. اگر نیروی درونی حاکم بر ما خود را با طبیعت هماهنگ کند، همواره به‌سرعت خودش را با امکانات و فرصت‌های حاصل از هر وضعیتی تطبیق خواهد داد. در این صورت، محتاج هیچ ماده خاصی نخواهد بود؛ اهدافش را به اقتضای اوضاع و احوال تعقیب خواهد کرد؛ و حتی موانع پیشرفت را به نیروی محرکه بدل خواهد ساخت؛ مثل آتشی که توده زباله‌ها را فراگیرد، همان توده‌ای که می‌تواند آتش ضعیفی را خاموش کند، ولی آتش شعله‌ور به‌سرعت زباله‌ها را در کام خود فرومی‌برد و می‌سوزاند و بیش از پیش زبانه می‌کشد.

۲. هیچ چیز را به دست تصادف مسپار، هیچ کاری را بی‌توجه به اصول حاکم بر اجرای شایسته آن انجام مده.

۳. آدمیان در صحرا، کنار دریا، یا در کوهستان‌ها عزلت می‌گزینند ــ رؤیایی که تو نیز همواره در سر می‌پرورانده‌ای. ولی چنین خیالاتی به هیچ وجه در شأن فیلسوف نیست، زیرا که می‌توانی هر وقت بخواهی در خود عزلت گزینی. برای آدمی کنج عزلتی آرام‌تر و راحت‌تر از روحش وجود ندارد؛ از همه مهم‌تر این که اگر فقط یک لحظه به امکانات دیگری که در خود دارد بیندیشد، بی‌درنگ به آسودگی خاطر دست می‌یابد ــ آسایشی که صرفاً نام دیگری برای روح بسامان و هماهنگ است. پس همواره از این کنج عزلت استفاده کن و دم‌به‌دم خود را تازه نما. قواعد زندگانی‌ات را مختصر کن، ولی قواعد اساسی را از یاد مبر؛ در این صورت یادآوری آنها تمام ناراحتی‌هایت را از میان خواهد برد و تو را با آسودگی به سراغ وظایفت خواهد فرستاد.

با این همه، چه چیزی تو را ناراحت می‌کند؟ رذیلت‌های آدمیان؟ این آموزه را به یاد بسپار که تمام موجودات عاقل برای کمک به یکدیگر آفریده شده‌اند؛ مدارا بخشی از عدالت است؛ و انسان‌ها عامدانه شرارت نمی‌کنند. چه بسیار کینه‌ها، بدگمانی‌ها، عداوت‌ها و اختلاف‌ها که اکنون خاکستر شده و با همان انسان‌ها از میان رفته است؛ پس دیگر ناراحت و رنجور مباش.

آیا از قسمت و نصیبی که در جهان داری ناراحتی؟ بار دیگر این برهان دوحدی را به یاد آر. «جهان یا از مشیت الهی به وجود آمده، یا از توده‌ای اتم»، و همه آن براهینی را در نظر آر که این جهان را به شهر تشبیه می‌کنند. آیا بیماری‌های جسمانی تو را می‌آزارند؟ به خاطر آر که روح باید خود را فارغ سازد و به قوای خویش پی برد، و دیگر درگیر امور روزمره، خواه مطبوع خواه نامطبوع، نباشد. مختصر آن که همه آنچه را درباره درد و لذت شنیده‌ای و پذیرفته‌ای به یاد آر.

آیا شهرت واهی تو را پریشان‌خاطر می‌کند؟ ملاحظه کن که فراموشی و نسیان با چه سرعتی همه چیز را فرامی‌گیرد. ورطه ابدیتی را نظاره کن که پیش و پس از ما قرار دارد؛ ببین که این تحسین و تمجیدها تا چه اندازه پوچ و توخالی است، ستایندگانت چقدر دمدمی‌مزاج و بی‌فکرند، و دایره شهرتت تا چه حد تنگ است. زیرا کل زمین نقطه‌ای بیش نیست، و محل سکونت تو گوشه کوچکی از آن است؛ چند نفر از ساکنان این گوشه کوچک تو را خواهند ستود، و از چه قماشی خواهند بود؟

پس به روح خود پناه ببر. تقلا مکن و مضطرب مباش؛ بر خود مسلط باش، و زندگی را از دریچه چشم مرد، انسان، شهروند و موجود فانی نگاه کن. از میان حقایقی که باید اغلب به آنها بیندیشی، این دو را از یاد مبر: نخست این که اشیا هرگز نمی‌توانند روح را متأثر کنند، بلکه بی‌تأثیر از آن برکنار می‌مانند، به‌گونه‌ای که تشویش و ناآرامی فقط ناشی از خیالات درونی است؛ و دوم این که همه اشیای مرئی در یک آن تغییر می‌کنند و از بین می‌روند. به یاد آور که خود تاکنون در چه تغییرات بی‌شماری نقش داشته‌ای. عالم سراسر تغییر است و زندگی چیزی نیست جز معنایی که ما به آن می‌بخشیم!»

تمام چیزهای مشابه به یکدیگر تمایل دارند. آنچه از جنس خاک است به خاک، آنچه از جنس آب است به آب و آنچه از جنس هواست به هوا تمایل دارد. به همین دلیل، باید به‌زور از اختلاط آنها جلوگیری کرد. آنچه از آتش است بالطبع به سبب آتشِ عنصری به بالا گرایش دارد، ولی به‌آسانی بر اثر تماس با شعله زمینی دیگری شعله‌ور می‌شود؛ به‌گونه‌ای که هر چیزی که خشک‌تر از حد معمول باشد آن را شعله‌ور می‌سازد، زیرا معدودی از اجزایش از احتراق جلوگیری می‌کنند. موجودات هوشمند نیز، به همین اندازه، اگر نه بیشتر، به همنوع خود تمایل دارند. زیرا برتری آنها سبب می‌شود که آمادگی بیشتری برای آمیزش و اختلاط با امثال خود داشته باشند. حتی موجودات فاقد عقل هم در پی اجتماع و اتحاد با یکدیگرند. زنبورها دور یکدیگر جمع می‌شوند، گله‌ها با هم حرکت می‌کنند، پرنده‌ها به‌صورت گروهی لانه‌سازی می‌کنند و به یکدیگر عشق می‌ورزند.

زیرا آنها هم روح دارند و غریزه اجتماعی آنها پیشرفته است، برخلاف گیاهان، سنگ‌ها یا درختان. این غریزه در موجودات عاقل شدیدتر است، زیرا خانواده و حکومت تشکیل می‌دهند، با یکدیگر دوستی می‌کنند، با یکدیگر معاهده می‌بندند و آتش‌بس برقرار می‌کنند. و در میان موجودات پیشرفته‌تری نظیر ستاره‌ها حتی در عین جدایی نوعی اتحاد وجود دارد. بنابراین، موجودات برتر حتی در صورت دوری از هم با یکدیگر همدلی می‌کنند. اکنون به آنچه در حال حاضر جریان دارد توجه کن. موجودات عاقل تنها موجوداتی هستند که این احساس جاذبه و تمایل را از دست داده‌اند. فقط آنها هستند که با یکدیگر آمیزش نمی‌کنند. ولی هر قدر هم که از یکدیگر بگریزند، باز هیچ راه فراری وجود ندارد. طبیعت نیرومندتر است. اگر دقت کنی، این حقیقت را درخواهی یافت. این‌که بتوانی جمادی را پیدا کنی که با دیگر جمادات مرتبط نباشد، راحت‌تر از یافتن انسانی است که از دیگر انسان‌ها جدا باشد.

«۱. اگر نیروی درونی حاکم بر ما خود را با طبیعت هماهنگ کند، همواره به‌سرعت خودش را با امکانات و فرصت‌های حاصل از هر وضعیتی تطبیق خواهد داد. در این صورت، محتاج هیچ ماده خاصی نخواهد بود؛ اهدافش را به اقتضای اوضاع و احوال تعقیب خواهد کرد؛ و حتی موانع پیشرفت را به نیروی محرکه بدل خواهد ساخت؛ مثل آتشی که توده زباله‌ها را فراگیرد، همان توده‌ای که می‌تواند آتش ضعیفی را خاموش کند، ولی آتش شعله‌ور به‌سرعت زباله‌ها را در کام خود فرومی‌برد و می‌سوزاند و بیش از پیش زبانه می‌کشد.

۲. هیچ چیز را به دست تصادف مسپار، هیچ کاری را بی‌توجه به اصول حاکم بر اجرای شایسته آن انجام مده.

۳. آدمیان در صحرا، کنار دریا، یا در کوهستان‌ها عزلت می‌گزینند ــ رؤیایی که تو نیز همواره در سر می‌پرورانده‌ای. ولی چنین خیالاتی به هیچ وجه در شأن فیلسوف نیست، زیرا که می‌توانی هر وقت بخواهی در خود عزلت گزینی. برای آدمی کنج عزلتی آرام‌تر و راحت‌تر از روحش وجود ندارد؛ از همه مهم‌تر این که اگر فقط یک لحظه به امکانات دیگری که در خود دارد بیندیشد، بی‌درنگ به آسودگی خاطر دست می‌یابد ــ آسایشی که صرفاً نام دیگری برای روح بسامان و هماهنگ است. پس همواره از این کنج عزلت استفاده کن و دم‌به‌دم خود را تازه نما. قواعد زندگانی‌ات را مختصر کن، ولی قواعد اساسی را از یاد مبر؛ در این صورت یادآوری آنها تمام ناراحتی‌هایت را از میان خواهد برد و تو را با آسودگی به سراغ وظایفت خواهد فرستاد.

با این همه، چه چیزی تو را ناراحت می‌کند؟ رذیلت‌های آدمیان؟ این آموزه را به یاد بسپار که تمام موجودات عاقل برای کمک به یکدیگر آفریده شده‌اند؛ مدارا بخشی از عدالت است؛ و انسان‌ها عامدانه شرارت نمی‌کنند. چه بسیار کینه‌ها، بدگمانی‌ها، عداوت‌ها و اختلاف‌ها که اکنون خاکستر شده و با همان انسان‌ها از میان رفته است؛ پس دیگر ناراحت و رنجور مباش.

آیا از قسمت و نصیبی که در جهان داری ناراحتی؟ بار دیگر این برهان دوحدی را به یاد آر. «جهان یا از مشیت الهی به وجود آمده، یا از توده‌ای اتم»، و همه آن براهینی را در نظر آر که این جهان را به شهر تشبیه می‌کنند. آیا بیماری‌های جسمانی تو را می‌آزارند؟ به خاطر آر که روح باید خود را فارغ سازد و به قوای خویش پی برد، و دیگر درگیر امور روزمره، خواه مطبوع خواه نامطبوع، نباشد. مختصر آن که همه آنچه را درباره درد و لذت شنیده‌ای و پذیرفته‌ای به یاد آر.

آیا شهرت واهی تو را پریشان‌خاطر می‌کند؟ ملاحظه کن که فراموشی و نسیان با چه سرعتی همه چیز را فرامی‌گیرد. ورطه ابدیتی را نظاره کن که پیش و پس از ما قرار دارد؛ ببین که این تحسین و تمجیدها تا چه اندازه پوچ و توخالی است، ستایندگانت چقدر دمدمی‌مزاج و بی‌فکرند، و دایره شهرتت تا چه حد تنگ است. زیرا کل زمین نقطه‌ای بیش نیست، و محل سکونت تو گوشه کوچکی از آن است؛ چند نفر از ساکنان این گوشه کوچک تو را خواهند ستود، و از چه قماشی خواهند بود؟

پس به روح خود پناه ببر. تقلا مکن و مضطرب مباش؛ بر خود مسلط باش، و زندگی را از دریچه چشم مرد، انسان، شهروند و موجود فانی نگاه کن. از میان حقایقی که باید اغلب به آنها بیندیشی، این دو را از یاد مبر: نخست این که اشیا هرگز نمی‌توانند روح را متأثر کنند، بلکه بی‌تأثیر از آن برکنار می‌مانند، به‌گونه‌ای که تشویش و ناآرامی فقط ناشی از خیالات درونی است؛ و دوم این که همه اشیای مرئی در یک آن تغییر می‌کنند و از بین می‌روند. به یاد آور که خود تاکنون در چه تغییرات بی‌شماری نقش داشته‌ای. عالم سراسر تغییر است و زندگی چیزی نیست جز معنایی که ما به آن می‌بخشیم!»