معرفی و دانلود کتاب کتاب هنر سینما اثر دیوید بوردول رایگان به همراه خلاصه کتاب

حرفه تولید فیلم

نگاهی که بنگریم، به‌راحتی قبول می‌کنیم که فیلم‌ها مانند ساختمان‌ها، کتاب‌ها و سمفونی‌ها هستند ـ مصنوعاتی ساخته بشر برای منظورهای بشری، ولی به‌عنوان عضوی از یک توده تماشاگر در حال تماشای یک فیلم جذاب، این واقعیت که آنچه در حال تماشایش هستیم یک چیز طبیعی مثل یک گل یا یک ستاره نیست، پیوسته از ذهن ما می‌گریزد. سینما چنان ما را مجذوب کرده است که فراموش می‌کنیم فیلم‌ها ساخته شده‌اند. درک هنر سینما در گرو این است که ابتدا بدانیم فیلم محصول ابزار و کار انسانی هر دو است.

عوامل فنی تولید فیلم

تماشای فیلم با دیدن تابلوی نقاشی، نمایش صحنه‌ای، یا حتی نمایش اسلاید فرق می‌کند. فیلم توهمی از حرکت تصاویر ارائه می‌دهد. چه چیزی این جلوه خاص، این حس تصاویر متحرک را خلق می‌کند؟

برای اینکه سینما وجود داشته باشد، باید رشته‌ای از تصاویر در مقابل بیننده توسط مکانیزمی به نمایش درآید. این مکانیزم هر تصویر را برای مدت کوتاهی آشکار می‌کند و بین هر دو تصویر پشت سر هم فاصله‌ای از تاریکی قرار می‌دهد. اگر تسلسلی از تصاویر یک شیء که با یکدیگر جزئی اختلاف دارند در چنین شرایطی نشان داده شوند، فرایندهای فیزیولوژیکی و روان‌شناختی در بیننده توهم دیدن تصویرهای متحرک را خلق خواهد کرد.

این فرایندها کدامند؟ از قرن نوزدهم به این سو، نخستین آنها فرایند «دوام تصویر» بوده است؛ پدیده‌ای که از طریق آن هر تصویر پس از محو شدن منبع آن به مدت کسری از ثانیه روی شبکیه دوام می‌آورد. ولی این به‌تنهایی توضیح نمی‌دهد که چرا ما به‌جای اینکه سلسله‌ای از تصاویر ثابت را ببینیم، حرکت می‌بینیم. تحقیقات قرن بیستم نشان داده است که بسی پیچیده‌تر است. ما هنوز با قطعیت نمی‌دانیم چگونه توهم حرکت توسط سینما ایجاد می‌شود، ولی حداقل دو ویژگی دستگاه بینایی انسان در این کار دخیلند.

نخست آن چیزی که نقطه بحرانی ادغام سوسوها خوانده می‌شود؛ اصطلاحی که نتایج حاصل از افزایش سرعت چشمک‌های نور را توضیح می‌دهد. تحت شرایط نمایش فیلم، اگر باریکه‌ای از نور در هر ثانیه بیش از ۵۰ بار قطع شود، بیننده دیگر تپش‌ها یا چشمک‌های نور را نخواهد دید، بلکه نور را پایدار خواهد دید. فیلم معمولاً با سرعت ۲۴ قاب در ثانیه فیلم‌برداری و نمایش داده می‌شود. پس شاتر دستگاه نمایش، باریکه نور را دو بار برای هر قاب قطع می‌کند. این باعث می‌شود که تعداد چشمک‌ها به آستانه ادغام سوسوها برسد.

فیلم‌های صامت اولیه با سرعت‌های پایین‌تری فیلم‌برداری می‌شدند، اغلب ۱۶ یا ۲۰ قاب در ثانیه و تا زمانی که مهندسان شاترهایی ساختند که نور را بیش از یک بار برای هر قاب قطع می‌کرد، تصویر روی پرده لرزش داشت. از اینجا بود که اصطلاح عامیانه فلیکر (لرزانک) که به فیلم‌های اولیه اطلاق می‌شد و امروز هم به معنی فیلم به کار می‌رود، پدید آمد.

عامل دوم در ایجاد توهم سینما عبارت است از حرکت مجازی و آن تمایل چشم انسان است به دیدن حرکت وقتی که در واقع حرکتی در کار نیست. در ۱۹۱۲ ماکس ورتهایمر، روان‌شناس گشتالتی، کشف کرد که وقتی دو نور کنار هم به فواصل معین روشن و خاموش می‌شوند، بیننده نه دو نور چشمک‌زن، بلکه یک نور واحد را در حال حرکت می‌بیند؛ جلوه‌ای که در نئون‌های تبلیغاتی هم می‌بینیم. محققان مدت‌ها بر این فرض بودند که نوعی تفکر ناخودآگاه در خلق توهم حرکت در بیننده دخالت دارد. ولی کارهای تجربی جدید نشان می‌دهند که حرکت ظاهری ممکن است تا حدی مدیون تجزیه‌کننده‌های حرکت و در دستگاه بینایی انسان باشد. هر جابه‌جایی، چه واقعی باشد چه تنها روی پرده اتفاق بیفتد، می‌تواند بعضی سلول‌ها را در چشم یا مغز متأثر کند و این سلول‌ها خودبه‌خود باعث انتساب حرکت به محرک خواهند شد.

نقطه بحرانی ادغام سوسوها و حرکت مجازی، خطاهای دستگاه بینایی ما هستند. اینها به‌ندرت با رویدادهای طبیعی پیش می‌آیند. انسان‌ها دستگاه‌های خاصی برای ایجاد شرایطی جهت ادراک سینمایی درست کرده‌اند.

نخست تصاویر باید بتوانند به‌صورت مسلسل نشان داده شوند. ممکن است این تصاویر روی کارت‌هایی باشند که به دنبال هم ردیف شده‌اند، مثل موتوسکوپ، و از مقابل چشم بیننده ورق بخورند تا توهم حرکت خلق شود. معمول‌تر از آن، تصاویر بر روی نواری از یک ماده قابل انعطاف است. در اسباب‌بازی‌های نوری مثل زوتروپ، تصاویر بر روی نواری از کاغذ قرار دارند، تصویر (۲-۱)، ولی در سینما، چنانچه می‌دانیم، نواری از سلولوئید به‌عنوان پایه تصاویر مسلسل که قاب خوانده می‌شوند مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اگر قرار است تصاویر روی نوار فیلم قرار بگیرند، سینما معمولاً به سه دستگاه برای آفریدن و به نمایش درآوردن آن تصاویر نیازمند است. هر سه دستگاه اصول بنیادین مشترکی دارند: مکانیزمی که نحوه رسیدن نور به فیلم را کنترل می‌کند، نوار فیلم را در هر بار یک قاب به جلو می‌برد و آن را در فواصل زمانی مناسب در معرض نور قرار می‌دهد.

این سه دستگاه عبارتند از:

دوربین، تصویر (۱۳). در یک محفظه تاریک، یک مکانیزم رانشی نوار فیلم را از روی یک حلقه (۲) به حرکت در می‌آورد، از مقابل یک عدسی (b) و یک دریچه (c) رد می‌کند تا روی حلقه گیرنده (۶) بپیچد. عدسی نور منعکس‌شده از صحنه را روی هر قاب فیلم (ع) متمرکز می‌کند. این مکانیزم فیلم را به‌طور متناوب، با یک مکث مختصر در حین توقف هر قاب در مقابل دریچه، به حرکت درمی‌آورد. یک شاتر (o) فقط هنگامی که هر قاب بی‌حرکت است و آماده نور خوردن است، امکان عبور نور از عدسی را می‌دهد. سرعت استاندارد فیلم‌برداری در فیلم‌های ناطق بیست‌وچهار قاب در ثانیه (fps) است.

ـ چاپگر (تصاویر ۴-۱ و ۱۵). چاپگرها در طرح‌های مختلف وجود دارند، ولی همه آنها دارای یک محفظه تاریک هستند که نوار فیلم منفی یا مثبت را از روی یک حلقه (a) حرکت داده، از مقابل یک دریچه (1) می‌گذراند تا روی یک حلقه گیرنده (ع) بپیچد.